Site rengi

Tasarım

Geniş
Kutulu
Otomobil Haber

Otomatik vites çeşitleri, avantaj ve dezavantajları

Adnan Vardarlı

Adnan Vardarlı

Otomatik vites çeşitleri, avantaj ve dezavantajları

Otomatik vites tipleri günümüzde otomobil üreticileri tarafından farklı çalışma prensiplerine sahip olarak tüketicilere sunuyorlar. Genel anlamda debriyaja ve vites koluna gerek kalmadan vites değişimlerini otomatik olarak gerçekleştiren bu tertibat büyük konfor ve kolaylık sağlar ve günden güne üreticiler ve kullanıcılar tarafından daha fazla tercih edilmektedir. Genel adı otomatik olmasına rağmen farklı isimler kullanılmakta ve kafa karışıklığına neden olabilmektedir. Bu karışıklığı azaltabilmek için incelememizde en yaygın şekilde kullanılan otomatik şanzıman tiplerine değineceğiz. İncelememizde çok fazla detaya girmeyecek ve daha sonra her bir şanzıman tipini ayrı ayrı işleyeceğiz.

Günümüzde otomotiv piyasasında bulunan araçlarda genel olarak kullanılan 4 adet otomatik vites tipi mevcuttur.

Tork Konvertörlü Şanzıman
CVT Şanzıman
EasyTronic Şanzıman
DSG Şanzıman

Geleneksel otomatik vites teknolojisi otomatik şanzımanın temelini oluşturmaktadır. Diğer otomatik şanzıman tiplerine göre en büyük farkı “Tork Konvertörü” isminde hidrolik direnç mantığıyla çalışan ve motorun dönüşünü şanzımana aktaran bir debriyaj mekanizmasının bulunmasıdır.

Diğer taraftan geleneksel otomatik şanzımanlarda planet dişli mekanizması denilen farklı bir dişli dizilimi vardır. İngilizce “Planet” kelimesi Türkçe’de “Gezegen” anlamına gelmektedir. Bu tip dişli grubunda aynen gezegen sisteminin güneş etrafında dizilimine benzeyen bir sistem mevcuttur. Hatta merkezde bulunan dişliye güneş dişlisi de denir. Bu dizilim nedeniyle dilimize bu şekilde geçmiştir. Manuel şanzımanlar da dahil bu tip bir dişli dizilime başka hiçbir şanzıman tipi sahip değildir.

Planet dişli gurubu

Avantajları

Yumuşak ve sarsıntısız vites geçişleri
Sağlamlık
Yüksek torka dayanıklık
Manuel kullanıma imkan verme

Dezavantajları

Tork konvertörü nedeniyle DCT’ye göre yavaş vites geçişleri
Tork konvertörü nedeniyle tüketimin yükselmesi

Hangi Modeller Tork Konvertörlü Şanzıman Kullanıyor?
BMW, Mercedes kullanıyor fakat bu markalarda çift kavramalı modeller de mevcut. Peugeot, Citroen, DS ve yeni katılan Opel. Opel eskiden EAT6 kullanıyordu artık bütün modellerinde EAT8 modeline geçiş yapacaklar. Mazda, kendi yaptığı Skyactiv 6 ileri şanzıman modeli ile devam ediyor. Ford, yeni Focus modeli ile birlikte geleneksel kavramaya geri dönüyor. Eskiden Powershift ile çift kavramı modelleri ile devam ediyorlardı ama artık Tork Konvertörlü şanzımanlara geri dönüş yaptılar.

200 – 250 bin km boyunca düzgün kullanımda Tork konvertörlü şanzımanın kullanım ömrü bulunmaktadır. Herhangi bir bakıma da ihtiyaç duymamaktadır bu durumda. Ekstra bir maliyet bile çıkarmıyor otomatik şanzıman.

EasyTronic (Otomatikleştirilmiş) Şanzıman (Yarı-Otomatik)

Tamamen otomobil firmalarının hem emisyon normlarına uymak hemde otomatik şanzıman maliyetini düşük tutmak için geliştirdiği bir sistem. Otomatikleştirilmiş şanzımanlar otomatik vites değildir aslında bunlar manuel olarak tabir edilir. Bildiğimiz Manuel şanzımanı sadece vites değiştirmesi için kullanılan elektro hidrolik sistem var. Sizin yerinize sadece aktüatör dediğimiz bir parça debriyaja basıp bırakıyor.

EasyTronic Şanzıman Avantajları ve Dezavantajları

Sistem ağırlığı olmadığı için yakıt tüketimine etkisi yok
Hassas bir vites değiştirme yaptığı için manuele oranla daha düşük yakıt tüketimi

Dezavantajları

Konfor olarak vites değiştirirken sallanma yaratıyor.
Yokuşlarda manuel müdahaleye ihtiyaç duyar
Dur kalklarda sürekli yarım debriyaj gittiğiniz için sistem soğumayı bekler ve hareket edemezsiniz.

Hangi Modeller EasyTronic Şanzıman Kullanıyor?

PSA Grup (Peugeot, Citroen, DS) belli modellerinde mevcut, daha çok küçük modellerinde. Toyotalar da var yine eski modellerinde. Yarı otomatik diye geçen modellerin hepsinde bu teknoloji ile karşılaşmaktasınız. Sorun çıkartan bir şanzıman olduğu için de uzak durmanız tavsiye edilmektedir.

CVT Şanzıman (Sürekli Değişken Oranlı Aktarma)

Başlangıç ve bitiş dişlileri arasında bulunan bir kasnak siz gaza basma oranınız ile birlikte kendi belirlediği oranda kasnak gidip geliyor. Başlangıç ve bitişteki kasnaklar birbirine yaklaşıp uzaklaştıkça oran değişiyor ve siz araba kullanırken bu bütün oranları kullanıyorsunuz.

CVT Şanzıman Avantajları ve Dezavantajları

Normal şanzımanlardan daha hafif
Emisyona ve yakıt tüketimine faydası var
Şehir içi kullanımda çok konforlu
Herhangi bir vites geçişi olmadığı için sarsıntı yok

Dezavantajları

Performanslı kullanımda kötü performans
Virajlarda performans almak istiyorsanız yüksek hızlarda gaz tepkisi ne yazık ki bekleneni vermiyor

Hangi Modeller CVT Şanzıman Kullanıyor?

Avrupa ‘da çok fazla kullanılan bir şanzıman türü değil, çünkü çok fazla sevilmedi. Daha çok japonlar kullanıyor. Nissan, Honda, Toyota gibi firmalarda kullanılıyor.

DSG Şanzıman (Çift Kavramalı)

Volkswagen grubu ile ün kazanan DSG aslında çift kavramalı bir şanzıman ve şu an pek çok firma bu şanzıman türünü hali hazırda kullanıyor. Aslında DSG ‘de otomatik şanzıman değildir. Bu şanzıman türü 2 adet manuel şanzımanı tek kutuya koyarak oluşturulmuştur. 2 Adet baskı balata vardır, 2 adet seçici vardır ve 2 adette merkez (priz direk) dolayısıyla bir viteste giderken diğeri hazır olarak bekletilir. Bu yüzden çok hızlı bir şekilde vites değişimi gerçekleşir. Ama genel olarak baktığımız da DSG bir manuel şanzımandır. Otomatikleştirilmiş veya manuel şanzımanlar gibi 2 adet aşınan parçası bulunmakta ve maliyeti de ona göre çıkmaktadır.

DSG Şanzıman Avantajları ve Dezavantajları

Çok hızlı vites değişimi
Vites değişimi hissedilmez
Sportif ve konforlu kullanıma uygundur
Yakıt tüketimi çok iyi

Dezavantajları

Frenlere aşırı yük binmesi
Bu şanzımanlar da geri kaydırmamak için manuel kavramalı olduğu için arka frenler kullanılmaktadır. Tork konvertörü olmadığı için arabayı askıda tutacak bir sistem mevcut değil. Ayağınızı frenden kaldırıp gaza kadar götürdüğünüz sürede yaklaşık 1,5-2 saniye frenler basılı tutmaya devam ediyor. Bunu bazı markalar oturtamadığı için gaza bastığınız da aracın arkası oturması ile birlikte size ileride balata disk, bağlantılarında sorun açacak bir duruma dönüşecektir.
Park ederken küçük gaz dokunuşlarının yapılamaması
Geri geri yokuş yukarı bir yere park etmeye çalıştığınız da manuel vitesli bir araçta fren kullanmazsınız gazla dengeler küçük hareketler yapabilirsiniz. Fakat DSG şanzımanı ile frene basmazsanız araç öne kayacaktır, bunun nedeni ile birlikte AutoHold seçeneğini koydular yokuş aşağı olsanız da araç kendi fren yaparak aracı tutmanızı sağlıyor. Yukarıda anlattığımız fren süresinin otomatik 1,5-2 saniye olması ve her gaza bastığınız da aracı kastırmak ve titreşime mağruz bırakmak, ayrıca park etmek istediğiniz yere ince ayarlı bir şekilde girememek ciddi problemler yaratıyor.

Eskiden 6 ileri DSG modellerinde diskler bir suyun içerisindeydi ve buna Islak kavramalı deniyordu. Bu modellerde aşınma sorunu olmadığı için kullanıcıya eksi bir yönü olmuyordu. 7 ileri DSG ile birlikte Kuru kavramalı geçişi başladı ve DSG ‘den başı yananların sayısı artmaya başladı. Eğer DSG yani çift kavramalı kullanıyorsanız veya satın alacaksanız, DSG kullanmayı öğrenmeniz gerekiyor. Aksi takdirde 15,000 – 20,000 km sonra balatalardan biri bitebilir. Yoğun trafikte sürekli yarım debreiyaj veya 1. vites ile 2.vites arasında geçiş yaptığı için balatayı sürekli ısıtıyor. Şanslıysanız şanzıman ısındı ibaresi çıkıyor, sistem soğusun diye şansınız yok ise de sistemi bozup DSG sisteminin tamiri veya değişimleri için büyük miktarda para ödemeniz gerekmektedir.

Baskı Balata değişimi olmaktadır

DSG Şanzıman Trafikte Nasıl Kullanılır?

DSG şanzımanın yoğun trafikte ve günlük kullanımı olarak daha uzun ömürlü kullanım için bir kaç ipucu bırakacağız. Bunun bir kaç yolu var bunları liste olarak sizlere sunalım.

Çok yoğun trafikte DSG şanzımanı Manuel olarak kullanın ve 1. vites de kalsın.
Önünüzdeki hareket edince hemen hareket etmeyin biraz aranız açılsın sonra harekete başlayın ki şanzıman tam kavramayı yapıp yarı debriyaj dediğimiz kısımda gitmesin.
Yada Sport Moduna alırsanız deviri daha uzun tutacağı için yine yoğun trafikte yararı olacaktır.
Eğer trafikte uzun beklemeler varsa Boşa almanız gerekmektedir

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ